De Rijke Geschiedenis van Nieuwvliet

Nieuwvliet (Coördinaten 51°22’N 3°28’E), gesitueerd in de gemeente Sluis, telt in 2010 ongeveer 460 inwoners. Nieuwvliet betekent: nieuw ingepolderd land aan een zeearm. Nieuwvliet wordt in de volksmond ook wel Sinte-Pier genoemd. Deze naam heeft betrekking op Sint-Petrus of Sint-Pieter, de patroonheilige van de kerk van Oud-Nieuwvliet.

Het dorp bestaat in feite uit twee delen: Nieuwvliet-Dorp en Nieuwvliet-Bad. Nieuwvliet-Dorp ligt twee kilometer van de kust vandaan. Rond 1600 ontstond hier de eerste bebouwing. Naast de Ned. Hervormde kerk is er van de oorspronkelijke bebouwing niet veel meer over. De meeste van de 483 inwoners wonen in de dit deel. Er is wat middenstand en een kleine dorpsschool. Nieuwvliet-Bad ligt direct aan de kust. Hier zijn veel campings en recreatieparken te vinden. Het brede zandstrand is de belangrijkste reden van de sterke toeristische activiteiten in dit deel van het dorp.

Oud-Nieuwvliet

De voorloper van het huidige Nieuwvliet is het in de zee verdwenen dorp Sinte-Pier, tegenwoordig ook wel Oud-Nieuwvliet genaamd. Het huidige Nieuwvliet ligt 2,2 km oostelijker. Het is omstreeks 1602 gesticht toen de Groote Sint-Annapolder werd heringedijkt. De Spanjaarden richtten hier een schans op die de naam Sint-Pieter kreeg. In 1604 kwam Nieuwvliet in Staatse handen.

Nieuwvliet was vanouds een hoge heerlijkheid. De eerste heer was Jan Adornis (de huidige Adornisdijk in Nieuwvliet-Bad is naar hem vernoemd), een Brugse koopman die in 1527 de Sint-Janspolder bedijkte, een polder in het Zwarte Gat tussen het Eiland van Groede en het Eiland van Cadzand. Hij stichtte de hoge heerlijkheid, waar de oudere heerlijkheden Nieuwvliet, Sint-Pieter en Mettenije in verenigd waren. In 1529 is deze erkend door Keizer Karel V. De drie voormalige heerlijkheden werden in het gemeentewapen van Nieuwvliet, toegekend in 1817, voorgesteld door drie wassende manen. Dit was het heerlijkheidswapen van Nieuwvliet.

Heren van Nieuwvliet

Jeronimus Adornis volgde Jan op in 1550. Deze werd in 1558 door Jacob Adornis opgevolgd. Omstreeks 1600 werd de heerlijkheid gekocht door Marcellus van der Goes. Diens dochter huwde met een telg uit de familie Borssele van der Hooge, zodat de heerlijkheid in het bezit van deze familie kwam. Uiteindelijk werd het door deze familie verkocht aan Pieter de Vos die bewindhebber was van de kamer Zeeland van de Vereenigde Oostindische Compagnie. Deze herbouwde het herenhuis in 1717 en liet in 1733 de heerlijkheid na aan zijn neef, Pieter Scheyteruyt de Vos. In 1769 werd ze, na het overlijden van Pieter Scheyteruyt, verkocht aan Jacobus Mersen die baljuw van de wateren was te Middelburg. Tenslotte werd de heerlijkheid in 1790 gekocht door Johannes Faro die bierbrouwer en notaris was te Groede. In 1794 kwamen echter de Fransen en werd de heerlijkheid afgeschaft. Het herenhuis, een buitenplaats in de Mettenijepolder, werd afgebroken.

Godsdienst

Omstreeks 1650 was het dorp Nieuwvliet verdeeld in twee gehuchten: Nieuwvliet en Sinte-Pier, elk met een tiental huizen. In Nieuwvliet woonden Nederduits Hervormden en in Sinte-Pier woonden doopsgezinden. De laatsten stichtten in 1656 een vermaning. De hervormden konden niet achterblijven en ze bouwden een kerk in 1658 en deze bestaat nog steeds. Voordien gingen de hervormden in Cadzand ter kerke. Saillant detail: met de komst van de Hervormden o.a. uit Vlaanderen maar ook Frankrijk kwam de aardappel in Nieuwvliet terecht. Het eerste document in Nederland waarin melding wordt gemaakt van de aardappel is gedateerd in de Hoge Heerlijkheid Nieuwvliet.

De Doopsgezinde Gemeente echter slonk, doordat veel lidmaten naar elders vertrokken. Vanaf 1753 kon men geen leraar (dominee) meer onderhouden en kerkte men te Aardenburg. De Gemeente werd in 1777 opgeheven.

Nieuwvliet telde sinds 1733 ook Lutheranen, namelijk de Salzburger emigranten. Deze kerkten te Groede. Over hun lotgevallen heeft recentelijk Dr. C.J. de Kruijter een lijvig boekwerk gepubliceerd. Meer info over deze belangrijke periode is ook te vinden op de website van geschiedeniszeeland.nl. Geplaagd door o.a. de zogeheten moeraskoortsen wordt hun aantal snel minder. Uiteindelijk trekken veel nazaten van de Salzburgers weer weg om hun heil te zoeken in Duitsland. Deze moeraskoortsen zijn anno 2010 weer actueel door de discussies over klimaatveranderingen.

Economie

Vanouds was de landbouw een belangrijke bestaansbron. Het betrof zowel landbouw en veeteelt. De mislukte oogsten van 1845 en 1846 resulteren in een grootschalige emigratiegolven. Veel inwoners vertrekken, vaak uit bittere armoede, naar de VS, Canada en later ook naar Brazilë.

Het belang van de veeteelt nam gedurende de 20e eeuw af. Er bestond een scherpe tegenstelling tussen boeren en landarbeiders. Dit leidde tot de staking van 1930-1931 die acht maanden duurde. Daarna werden bonden erkend als onderhandelingspartner.

Industrie was er niet, afgezien van een windmolen die in 1619 werd opgericht, vernield in 1663 tijdens een storm, en heropgericht in 1664. Van meer recente datum zijn de Molen van Nieuwvliet aan de Molenweg uit 1850 en de Molen Luteyn uit 1859 aan de Mettenijedijk.

Tegenwoordig is vooral het toerisme van belang.

YouTube voorvertoningsafbeelding

Veel dijkhuisjes zijn nu veranderd in vakantiewoningen. In de omgeving van Nieuwvliet-Dorp en Nieuwvliet-Bad zijn tal van kampeerterreinen en bungalowparken en in Nieuwvliet-dorp is een bescheiden horeca. Strand en duinen vormen de belangrijkste attractie.

Bezienswaardigheden

Het dorp telt nog slechts enkele straten. De belangrijkste straat is de Dorpsstraat waaraan zich het kerkje bevindt en die op karakteristieke wijze door een molenromp wordt afgesloten.

De Protestantse kerk uit 1658 is een eenvoudig bakstenen zaalkerkje met een vierkante dakruiter. Het kerkje liep enige oorlogsschade op in 1944 en is in 1949 hersteld. Uit de tijd van de stichting stammen nog een witgeverfde preekstoel, een doophek en een kroonluchter.

De Molen van Nieuwvliet uit 1850

De Molen Luteyn, het restant van een molen uit 1859

Bron: Wikipedia en aanvullingen/toevoegingen van redactie

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis Nieuwvliet en regio, Video met de tags , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.